برج‌های خرقان

  تاریخ ارسال : ۱۳۹۴/۱۱/۱۳   تعداد بازدید : 1701   گروه مطلب : ایران گردی


شهر قزوین آیینه تمام نمای تاریخ است و بسیاری از بناهای باارزش تاریخ معماری ایران را در خود جای داده است. یکی از این بناهای شکوهمند، برج‌های دو قلوی خرقان است. برای آشنایی با این بنا و اطلاعات بیشتر از این برج‌ها با کجارو همراه باشید.

 معماری برج‌های ایران گاه به صورت حصاری استوانه‌ای و مستقل در نزدیکی دیوار شهرها یا قلعه‌ها قرار داشته و گاه نیز متصل به استحکامات قلعه ساخته می‌شده‌اند. علاوه بر قلاع، در دو سوی درِ ورودی کاروانسراها نیز برای دیده بانی و مراقبت، برج‌هایی ساخته می‌شده است.این برج‌ها در بیشتر موارد آرامگاه بوده و در واقع به نام برج مقبره شناخته می‌شوند و دارای معماری مختص به خود هستند. یکی از این برج مقبره‌ها، برج‌های دوقلوی قزوین است که به توضیح آن می‌پردازیم.
اطلاعات جغرافیایی

قزوین یکی از شهرهای بزرگ ایران در غرب مرکز استان  و شهرستان قزوین است. این شهر در بلندای ۱٬۲۷۸ متری از سطح دریا واقع شده است. شهر قزوین آیینه تمام نمای تاریخ است و بسیاری از بناهای با ارزش تاریخ معماری ایران را در خود جای داده است. یکی از این بناهای شکوهمند، برج‌های دو قلوی خرقان است. برای آشنایی با این بنا و اطلاعات بیشتر از این برج‌ها با کجارو همراه باشید.

جانمایی قزوین روی نقشه

جانمایی قزوین روی نقشه

این برج‌ها در یک کیلومتری روستای حصار ارمنی ـ از توابع خرقان غربی و در ۳۲ کیلومتری جاده قزوین ـ همدان قرار دارند. برج‌های خرقان در محوطه وسیعی به فاصله کمی از یکدیگر قرار گرفته‌‏اند و از بسیاری جهات با هم شباهت دارند؛ اما برج شرقی، قدیمی‌‏تر از برج غربی است.

جانمایی قزوین روی نقشه

جانمایی برج‌های خرقان و موقعیت آن نسبت به قزوین 

اطلاعات معماری
تمامی بنا به ضخامت ۶۰ سانتی‏متر با آجرهای ساده به ابعاد ۱۹*۱۹*۵ سانتی‏متر یا ۲۰*۲۰*۵ سانتی‏متر ساخته شده، سپس روی آن پوششی تزئینی با آجر به ضخامت ۲۱ سانتی‏متر اجرا شده است. قطر ستون‏‌های مدورِ گوشه‌‏های بنا، به جز دو تای آن‏ها که راه پله مارپیچ منتهی به بام را در برمی‏‌گیرند، همگی یکسان است. برای رسیدن به راه‌‏پله‌‏ها باید از در مستطیل شکل کوتاهی داخل اتاق مقبره گذشت. تعداد پله‌های هر راه پله ۲۲ عدد است. با توجه به ویژگی‏‌های تاریخی بنای برج، می‌توان گفت که در میان گنبدهای دوپوسته‌‏ای که پوسته دوم آن‏‌ها مخروطی شکل نیست، این بنا نخستین گنبد دو پوسته قرن پنجم هجری به شمار می‌‏رود و از این نظر حایز اهمیت است.

نمایی از برج‌ها

نمایی از برج‌ها

نمای خارجی بنای برج، به تمامی از آجرهای تزئینی است. وجود همین نمای آجری است که منظره برج را به صورت یکی از زیباترین و چشم‏گیرترین آثار معماری قرن پنجم ایران درآورده است. این تزئینات، روی ساقه گنبد و ضلع‏‌های هشت‏گانه صورت گرفته است. قاب‌‏سازی‏‌های تزئینی داخل طاق‏‌نماهای ضلع‏‌های هشت‏گانه هر یک دارای طرح و نقش خاصی هستند که هیچ‏یک با دیگری یکسان نیست. تنها در سه ضلع بنا، طرز چینش به صورت برجسته‌‏ای انجام گرفته است. این شیوه کار، با نقشی که برای اجرا انتخاب گردیده است نیز انطباق دارد. ضلع سردرِ ورودی برج، دارای تزئین بیشتری است. در این محل، تزئینات خاصی که عبارت از کتیبه‌ه‏ای دو خطی است، وجود دارد. مضمون دو خط کتیبه مزبور عبارت است از: «به تاریخ سنه ستین و اربعمائه(۴۶۰) عمل محمدبن مکرالزنجانی القبه »

بنای برج غربی از نظر طرح و نقشه به بنای قدیمی‏‌تر بسیار شباهت دارد. نقشه آن نیز هشت‌ضلعی است و در گوشه‏‌ها، ستون‏‌های مدور کار گذاشته شده است. در این اثر، ارتفاع ستون‏‌ها کمی بیش‏تر از اثر قبلی است و تا روی ساقه گنبد ادامه یافته است و چنین می‌‏نماید که به یک کلاهکِ گنبدی شکل ختم می‏‌شده‏‌اند. در این بنا، معمار به جای دو راه‏‌پله مارپیچی، یک راه ‏پله ساخته است. بالای ستونی که راه‏‌پله مارپیچی درون آن ساخته شده است، پنجره‏ای مستطیل شکل با قوس جناغی در پوشش خارجی گنبد قرار دارد تا نور لازم را در مسیر راه‌‏پله تأمین سازد.

در این برج، معمار ضمن رعایت ابعاد برج قبلی، حدود ۵۵ سانتی‏متر به ارتفاع آن افزوده تا حالت کشیده‌‏تری به بنا ببخشد. گنبد خارجی آن دارای رگ‏ه‌های برجسته آجری است. وضع درِ وودی برج، مؤید این است که در دوره‏‌های بعد، بنا دچار دست‌کاری شده و تغییراتی در آن راه یافته و از تزئینات آن کاسته شده است. از نظر تزئینی، بنای مزبور در مقایسه با برج قدیمی، اختلاف‏‌های قابل ملاحظه‌‏ای را نشان می‏‌دهد که بیش‏تر مربوط به نماسازی ضلع‌‏ها و سردرِ ورودی است.

برج‌های دو قلوی خرقان

برج‌های دو قلوی خرقان

بنای برج غربی از نظر طرح و نقشه به بنای قدیمی‌‏تر بسیار شباهت دارد. نقشه آن نیز هشت ضلعی است و در گوشه‏‌ها، ستون‌‏های مدور کار گذاشته شده است. در این اثر، ارتفاع ستون‏‌ها کمی بیش‏تر از اثر قبلی است و تا روی ساقه گنبد ادامه یافته است و چنین می‏‌نماید که به یک کلاهکِ گنبدی شکل ختم می‌‏شده‏‌اند. در این بنا، معمار به جای دو راه‏‌پله مارپیچی، یک راه‌‏پله ساخته است. در بالای ستونی که راه‌‏پله مارپیچی درون آن ساخته شده است، پنجره‌ه‏ای مستطیل شکل با قوس جناغی در پوشش خارجی گنبد قرار دارد تا نور لازم را در مسیر راه‌‏پله تأمین سازند.

  در قسمت ساقه گنبد، از همان شیوه برج قدیمی الهام گرفته شده است؛ چنان‏که قسمت بالای ساقه را دور تا دور هشت حاشیه پهن با نقش‌‏های هندسی و پیچ در پیچِ بسیار زیبا فرا گرفته است و سپس در زیر آن، یک حاشیه باریک کتیبه قرار دارد. نماسازی تزئینی ضلع‏‌های هشت‏گانه برج به این صورت انجام گرفته که متصل به ستون‌‏های مدور از پایین تا بالا، یک حاشیه کم ‏عرض آجرچینی شده و در واقع برای هر ضلع، یک چارچوب به وجود آمده است. سپس مماس به آن، ستونچه‏‌های تزئینی باریک آجری تا نیمه ارتفاع هر ضلع بالا رفته‌‏اند که  روی خود طرح قوس‌مانند نیزه‏‌داری را مانند برج اول حمل می‌کنند.

نمایی از آجر کاری زیبا و منحصر به فرد برج‌های دوقلوی خرقان

نمایی از آجر کاری زیبا و منحصر به فرد برج‌های دوقلوی خرقان

حاشیه این قوس‌‏های تزئینی در همه ضلع‏‌ها جز دو ضلع، مانند برج اول ساده است. در ضلع‌‏های دوم و هشتم، این حاشیه با آجرکاری برجسته ظریفی تزئین شده است. ضلع‏‌های هشت‏گانه در جهت طول به دو بخش و به نحو جالبی تقسیم شده‌‏اند؛ چنان‏که در وسط، یک رگه آجری برجسته سراسری به وجود آمده و زیر آن، سه طرح طاق‏‌نمای تزئینی شکنجی برجسته اجرا شده است که هر یک داخل چارچوب مستطیل شکلی قرار گرفته‌‏اند. داخل این طرح‌‏های سه‏‌گانه، تزئینات جالبی که با قسمت زیر و بالا فرق دارند، ایجاد شده است. در بالای این حاشیه، قسمتی قرار دارد که بین بخش قوسی شکل طاق‌‏نما و رگه افقی آجری برجسته محصور است. این قسمت‏‌های هشت‏گانه، هر یک با طرح‏‌های متنوع خود جلوه خاصی به بنا بخشیده‌‏اند. تناسبی که بین دو بخش پایین و بالای هر ضلع از نظر طولی در نظر گرفته شده است، حکایت از آشنایی کامل هنرمند سازنده به اصول مربوط به انتخاب ابعاد مناسب دارد.

 نمایی از  برج های دوقلوی خرقان در حال مرمت

 نمایی از  برج های دوقلوی خرقان در حال مرمت

درباره نحوه آجرکاری باید گفت که در این بنا، شیوه‏‌ای تازه به کار گرفته شده است که در ساخت بناهای دیگری چون گنبد سرخ مراغه هم به کار گرفته شده و به اوج کمال رسیده است؛ این شیوه عبارت است از: به کار بردن تکه‏‌های کوچک آجرهای چهارگوش که منجر به ایجاد فضاهای خوش‏‌نقشی در متن آجرکاری‏‌ها می‏‌شود. ضلعی که وسط بنا قرار دارد، از نظر تزئینات با سایر ضلع‏ها و هم‏چنین ضلع مربوط به درِ ورودی برج اول، اختلاف دارد. در اینجا هنرمند برای بلندتر نشان دادن قسمت سردر، از عرض چارچوب کاسته و بین ستون‏های مدور و رگه آجر برجسته چارچوب، فاصله‏‌ای ایجاد کرده و آن را به نحو هنرمندان‌ه‏ای زینت کرده است. مضمون کتیبه سردر عبارت است از: «عمل ابوالمعالی بن مکرالزنجانی به تاریخ سنه و ثمانین و ابعمائه.

 نمایی از کتیه‌های آجری  در حال بازسازی و مرمت

 نمایی از کتیه‌های آجری  در حال بازسازی و مرمت

کتیبه برج های خرقات قزوین

کتیبه برج های خرقات قزوین

اطلاعات تاریخی بنا
در برج‌های خرقان مقبره‏‌هایی نیز وجود دارد که ضریح آن‏ها منبت ‏کاری‌‏های زیبایی را به نمایش گذاشته‏‌اند. این مقبره‌ها متعلق به دو نفر به نام‏های «ابوسعید بیجار پسر سعد» و «ابومنصر ایلتای تی‏تکین» است که در سده‏‌های بعدی به صورت آرامگاه درآمده‏‌اند و مورد احترام مردم قرار گرفته‏‌اند. این دو برج را می‌توان با برج شبلی دماوند و آرامگاه امیراسماعیل سامانی در بخارا مقایسه کرد و شاید بتوان هنر آجرکاری آن را الهام یافته از معماری دوره سامانی و آل بویه دانست. در طول قرن‌‏های چهارم و پنجم، بیش‏تر برج‌های شمال ایران با نقشه دایره ساخته می‏‌شدند. انتخاب نقشه هشت ضلعی در ساخت برج در قزوین که فاصله زیادی با سرزمین‏های شمال ایران ندارد، نشانه مهارت و ذوق سرشار هنرمندان است؛ چرا که امکان ابداع و ارائه تزئینات متنوع و بدیع در برج‌های هشت ضلعی بسیار آسان‏تر است.

 مقبره امیراسماعیل سامانی

 مقبره امیراسماعیل سامانی 

در بنای مزبور، حدود سی نقش مختلف به کار برده شده است. این امر، حکایت از وجود یک سنت کهن مربوط به طرح نگاره‌های مختلف دارد که ابتدا در دوره ساسانی روی گچ انجام می‏‌شده و سپس در کارهای آجری به کار رفته است. ترکیب و تنظیم طرح‌‏های مختلف در این دو بنا، همانند هنری که در طرح‌ریزی متناسب هیأت کلی بنا به کار رفته است، قابل ستایش است . این اثر در تاریخ ۲۳ خرداد ۱۳۵۶ با شماره ثبت ۱۳۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

نقوش آجری در برج‌ها

نقوش آجری در برج‌ها

موقیت دو برج نسبت به هم

موقیت دو برج نسبت به هم  

منبع: کجارو




نظرها

500 کاراکتر باقیمانده

CAPTCHA
Change the CAPTCHA code
  • 1 0

    swde



مقاله های گردشگری

معرفی 8 مکان دنج و فوق العاده در دنیا که می توانید در آنها به آرامش دست یابید

سفرهای تابستانه بهترین زمان برای دست کشیدن از کار و پرداختن به استراحت هستند.اما اگر به مکان‌ های خلوت علاقه دارید و در آنها احساس راحتی می ‌کنید، باید کمی برنامه ریزی داشته باشید، آیا می‌ خواهید به یک ساحل دور افتاده سفر کنید و یا اینکه قصد دارید زمان خود را در بیابانی آرام و ساکت سپری کنید؟با کمک این لیست می ‌توانید روستاهایی قدیمی و زیبا و مکان‌ هایی دنج برای کتاب‌ خوانی و پیاده روی را پیدا کنید.

متن کامل مقاله

سفر به جزایر متروک لائوس، بهشتی به دور از تکنولوژی

همان طور که من در یک ننو در جزیره دان دائینگ (Don Daeng) مشرف به رودخانه مکونگ (Mekong) در حال لم دادن هستم، می توانم نام شاعرانه‌ و شایسته ای را انتخاب کنم! و آن سی فان دان (Si Phan Don) یا 4000 جزیره است. اینجا، جایی در وسیع ترین بخش رودخانه مکونگ، تنها تعداد انگشت شماری از جزایر بزرگ و قابل سکونت وجود دارند و البته باید گفت تعداد کمی از آنها برای اقامت گردشگران محیا شده اند.

متن کامل مقاله

حقایق عجیب و غریب در مورد برج ایفل که نمی دانستید

کمتر کسی است که برج ایفل، این سازه شگفت انگیز و محبوب را نشناسد. برج ایفل به اندازه ای مشهور است که حتی گوستاو ایفل می گوید: من باید به ایفل حسودی کنم. این برج از من خیلی معروف تر است. حتماً تا حالا متوجه شده اید که گوستاو طراح این برج باشکوه است که در سال 1889 در شهر پاریس ساخته شده. اما در این مقاله قصد داریم تا چند حقیقت عجیب و غریب را در مورد برج ایفل مطرح کنیم. برجی که مردم فرانسه آن را نماد آهنین این کشور می نامند.

متن کامل مقاله


10 مورد از بهترین مکان های دیدنی  مالزی

مالزی کشور تضادها است. این کشور دارای مناطق وسیعی ...


30 عکس چشم نواز سفر که با دیدن آنها مغزتان سوت خواهد کشید

همه افراد در سفر با دوربین عکاسی خود، عکس های ...


آیا می دانید پرواز با فرست کلاس هواپیمایی امارات چگونه است؟

بعد از گذشت 31 سال از شروع فعالیتش، نام هواپیمایی ...


عکس هایی از نیوزلند که با تماشای آنها مغزتان سوت خواهد کشید

یوهان لولیس یک عکاس و جهان گرد حرفه ای می باشد و ...


10 مورد از برترین مکان های دیدنی فنلاند

اگرچه فنلاند بخشی از منطقه اسکاندیناوی به حساب ...


10 مکان دیدنی تایلند مناسب برای سفر در  تابستان

کشور تایلند دارای تعداد زیادی آثار تاریخی، طبیعت ...


7 دلیل برای سفر کردن به سنگاپور

اگر یک شهر وجود داشته باشد که ارزش بارها و بارها ...


9 مکان دیدنی که قبل از نابود شدن همیشگی  باید  آنها را دید

سیاره ما پر است از مناظری باور نکردنی و موجوداتی ...


9 دلیل مهم برای سفر به جزیره فیجی

جاذبه ها و زیبایی های فیجی را تا خودتان نظاره ...


10 شگفتی باورنکردنی طبیعی در آفریقا

این قاره وسیع ترین شگفتی های طبیعی حیوانات و ...



معرفی 8 مکان دنج و فوق العاده در دنیا  که  می توانید در آنها به آرامش دست یابید

سفرهای تابستانه بهترین زمان برای دست کشیدن از کار ...


سفر به جزایر متروک لائوس، بهشتی به دور از تکنولوژی

همان طور که من در یک ننو در جزیره دان دائینگ (Don ...


حقایق عجیب و غریب در مورد برج ایفل که نمی دانستید

کمتر کسی است که برج ایفل، این سازه شگفت انگیز و ...


بهترین مکان ها برای بازدید در سفر به هند در ماه اوت

اگر منتظر باران بودید تا سفرتان را آغاز کنید، ...


تفریحات شگفت انگیزی که باید در آلانیای ترکیه تجربه کنید

آلانیا، شهری ساحلی در ساحل جنوبی ترکیه است که ...


با  پرجمعیت ترین جزایر جهان آشنا شوید

یکی از بزرگترین مشکلات مردم در زندگی درون جزایر، ...


سخنان حکیمانه : جملات مشهور لورنس دورل، ارنست همینگوی، مارتین بوبر و فرانسیس بیکن

در این قسمت از سخنان حکیمانه با جملات مشهور ...


معرفی قدرتمندترین و معتبر ترین پاسپورت های جهان

تفاوت بین پاسپورت کشورهای مختلف جهان تنها در رنگ ...


آبشار ایگواسو دیدنی ترین جاذبه طبیعی در آمریکای جنوبی

زمانی که واژه آبشار به گوش شما می خورد، احتمالا ...


شفاف ترین و زلال ترین آب های جهان

در این مقاله با شفاف ترین و زلال ترین آب های جهان ...



آشنایی با شهرها و کشور
خبرنامه توریستگاه
توریستگاه را در تلگرام دنبال کنید